معنی PA+++ در ضد آفتاب و تفاوت UVA با UVB چیست؟

هنگام خرید ضد آفتاب با انبوهی از حروف و علامت روبهرو میشوید: SPF 50، PA++++، Broad Spectrum، UVA داخل دایره. بیشتر ما با SPF آشنایی نسبی داریم، اما همانجاست که اشتباه شروع میشود؛ چون SPF فقط نیمی از ماجرا را میگوید و آن نیمِ دیگر، دقیقاً همان چیزی است که سرنوشت جوانی پوست شما را تعیین میکند.
در این راهنما دقیقاً میفهمید هر کدام از این علامتها چه معنایی دارند، چرا یک ضد آفتاب SPF 50 ممکن است در برابر پیری پوست تقریباً بیاثر باشد، و چطور روی جعبه محصول تشخیص دهید که واقعاً از پوستتان محافظت میشود. اطلاعات تکمیلی درباره SPF 50 در: SPF 30 بهتر است یا SPF 50؟
پاسخ سریع برای شما
اشعه UVB باعث آفتابسوختگی و قرمزی میشود و اشعه UVA باعث پیری زودرس، چروک و لک. شاخص SPF فقط میزان محافظت در برابر UVB را نشان میدهد؛ شاخص PA (همان علامتهای +) میزان محافظت در برابر UVA را. PA+ یعنی PPD بین ۲ تا ۴، PA++ یعنی ۴ تا ۸، PA+++ یعنی ۸ تا ۱۶ و PA++++ یعنی PPD بالای ۱۶ که بالاترین سطح محافظت ثبتشده در این سیستم است. اگر هدف شما جلوگیری از لک و چروک است، عدد SPF بهتنهایی کافی نیست و باید دنبال PA+++ یا PA++++ باشید.

کالبدشکافی پرتوهای فرابنفش: تفاوت دقیق اشعه UVA و UVB
پرتوهای فرابنفش (Ultraviolet) بخشی از طیف نور خورشید هستند که چشم انسان آنها را نمیبیند، اما پوست کاملاً آنها را حس میکند. از سه نوع اصلی این پرتوها، UVC توسط لایه ازون جذب میشود و به سطح زمین نمیرسد؛ بنابراین کل بحث محافظت پوستی حول دو نوع دیگر میچرخد.
اشعه UVB — عامل سوختگی و قرمزی
اشعه UVB طول موج کوتاه (۲۹۰ تا ۳۲۰ نانومتر) و انرژی بالایی دارد. شیشه معمولی پنجره بخش عمده آن را مسدود میکند و نفوذ آن عمدتاً به لایه سطحی پوست یعنی اپیدرم محدود میماند. UVB عامل اصلی آفتابسوختگی، قرمزی و التهاب حاد پوست است و نقش اثباتشدهای در ایجاد سرطانهای پوست دارد. شدت آن در تابستان، ساعات میانی روز و ارتفاعات بالا بهمراتب بیشتر میشود.
اگر پوست حساسسی دارید و برای استفاده از ضد آفتاب تردید دارید؛ حتما گزینههای مربوط به ضد آفتاب پوست حساس را بررسی کنید.
اشعه UVA — عامل پیری و لکههای تیره
اشعه UVA طول موج بلندتر (۳۲۰ تا ۴۰۰ نانومتر) و انرژی کمتری دارد، اما بخش بسیار بزرگتری از پرتو فرابنفشی را که به سطح زمین میرسد تشکیل میدهد. فریب «انرژی کمتر» را نخورید: همین طول موج بلندتر باعث میشود UVA تا لایه درم نفوذ کند، جایی که کلاژن و الاستین ساخته میشوند.
نتیجه این نفوذ عمیق چیست؟ تخریب تدریجی کلاژن، چین و چروک، افتادگی، هایپرپیگمانتاسیون (لکهای تیره) و آنچه در پوستشناسی به آن فوتوایجینگ (Photoaging) یا پیری نوری گفته میشود. بدتر از همه اینکه UVA بهراحتی از شیشه پنجره ماشین و ساختمان عبور میکند و در تمام فصول سال — حتی روزهای ابری — با شدتی نسبتاً پایدار به پوست میرسد.
UVB، با سوزش و با قرمزی پوست به شما هشدار میدهد ولی UVA هیچ هشداری نمیدهد. برای جلوگیری از پیری زودرس پوست، استفاده از ضد آفتاب ضد لک طبق نظر پزشک معالج و تایید متخصصان الزامی است.
نکته تجربی
اگر پشت میز کنار پنجره کار میکنید یا روزانه بیش از نیمساعت رانندگی دارید، شما در حال دریافت دوز مداوم UVA هستید، حتی اگر هیچوقت آفتابسوخته نشوید. در این حالت، شاخص PA اهمیتش از عدد SPF بیشتر است.

جدول مقایسه جامع پرتوهای UVA و UVB
| ویژگی | اشعه UVA (Aging) | اشعه UVB (Burning) |
|---|---|---|
| طول موج | ۳۲۰ تا ۴۰۰ نانومتر (بلند) | ۲۹۰ تا ۳۲۰ نانومتر (کوتاه) |
| عمق نفوذ در پوست | لایه عمقی (درم) | لایه سطحی (اپیدرم) |
| اثر اصلی | پیری زودرس، لک، چروک، تخریب کلاژن | آفتابسوختگی، قرمزی، التهاب |
| عبور از شیشه پنجره | بله | عمدتاً مسدود میشود |
| نوسان فصلی و ساعتی | نسبتاً پایدار در طول سال | در بهار و تابستان و ظهر شدیدتر |
| شاخص محافظتی روی محصول | PA، PPD، UVA داخل دایره | SPF (Sun Protection Factor) |
| هشدار فوری به فرد | ندارد | دارد (سوزش و قرمزی) |
هر نوع آسیب بر روی پوست در برابر پرتوهای مضر نور خورشید مختص افراد خاصی نیست و این درگیری برای تمام اقشار جامعه وجود دارد. با توجه به این مسئله استفاده از ضد آفتاب SPF30، ضد آفتاب SPF60 و یا ضد آفتاب SPF90 طبق نظر پزشک متخصص و با توجه به شرایط پوستی هر فرد الزامی است. این نوع از ضد آفتابهای موجود در بازار برای انواع پوست چرب، خشک، معمولی، مختلط و یا پوست آکنهای تولید و به بازار عرضه شده است.
درصد بالای SPF در ضد آفتاب SPF90 نشان دهنده میزان حفظت در برابر آفتاب بوده و دلیلی بر عدم تمدید این ضد افتاب در طی روز نمیشود.
معنی PA+++ و PA++++ در ضد آفتاب چیست؟
PA مخفف عبارت Protection Grade of UVA است و شاخصی برای نشان دادن میزان محافظت یک محصول در برابر اشعه UVA بهشمار میرود. این سیستم درجهبندی در ژاپن توسعه یافت و امروز عمدتاً روی محصولات ژاپنی، کرهای و بسیاری از برندهای آسیایی درج میشود.
مبنای محاسبه PA، آزمون بالینی PPD است. PPD عبارت است از «تیرگی پایدار رنگدانه» (Persistent Pigment Darkening) — روشی که اندازه میگیرد پوست با استفاده از محصول، چند برابر دیرتر از حالت بدون محافظت در برابر UVA تیره میشود. عدد بهدستآمده سپس به یکی از چهار درجه زیر تبدیل میشود:
| درجه PA | معادل PPD | سطح محافظت UVA | مناسب برای چه شرایطی |
|---|---|---|---|
| PA+ | ۲ تا کمتر از ۴ | کم | عملاً برای شرایط امروزی ناکافی است |
| PA++ | ۴ تا کمتر از ۸ | متوسط | ماندن در فضای بسته با نور کم |
| PA+++ | ۸ تا کمتر از ۱۶ | بالا | رفتوآمد شهری و فعالیت روزمره |
| PA++++ | ۱۶ و بالاتر | بسیار بالا | حضور طولانی در فضای باز، ساحل، کوهنوردی، دوره درمان لک |
یعنی وقتی روی محصولی نوشته PA++++، آزمایشگاه تأیید کرده که آن محصول زمان لازم برای تیره شدن پوست در برابر UVA را دستکم ۱۶ برابر افزایش میدهد. توجه کنید که این سقفِ سیستم درجهبندی است، نه سقف محافظت واقعی؛ محصولی با PPD برابر ۱۷ و محصولی با PPD برابر ۳۰ هر دو PA++++ برچسب میخورند.

Broad Spectrum یعنی چه و آیا معادل PA++++ است؟
Broad Spectrum (طیف گسترده) به این معناست که محصول علاوه بر UVB، تا حد مشخصی از UVA هم محافظت میکند — اما این «حد مشخص» در آمریکا و اروپا یکسان نیست، و همینجاست که بیشتر مقالات فارسی اشتباه میکنند.
در آمریکا، بر اساس مقررات FDA یک محصول زمانی میتواند عبارت Broad Spectrum را روی خود درج کند که در آزمون آزمایشگاهی، طول موج بحرانی (Critical Wavelength) آن دستکم ۳۷۰ نانومتر باشد. این یک آزمون قبولی/ردی است و هیچ عددی از شدت محافظت UVA به مصرفکننده نشان نمیدهد.
در اتحادیه اروپا استاندارد سختگیرانهتر است: علاوه بر طول موج بحرانی ۳۷۰ نانومتر، ضریب محافظت UVA محصول (UVA-PF) باید دستکم یکسوم عدد SPF باشد تا نشان «UVA داخل دایره» را بگیرد.
تفاوت این دو استاندارد در عمل چقدر است؟ در یک بررسی آزمایشگاهی روی ۵۱ ضد آفتاب موجود در بازار آمریکا که در مجله Photodermatology, Photoimmunology & Photomedicine منتشر شد، حدود ۹۴٪ محصولات آزمون فعلی FDA را پشت سر گذاشتند، اما تنها حدود ۳۵٪ توانستند الزام اروپایی نسبت UVA-PF به SPF را برآورده کنند.
نکته تجربی
پس پاسخ کوتاه: Broad Spectrum و PA++++ معادل هم نیستند. Broad Spectrum یک کف حداقلی است، PA++++ یک سطح مشخص و بالا. اگر محصول اروپایی است و نشان UVA داخل دایره دارد، خیالتان تا حد خوبی راحت باشد؛ اگر آمریکایی است و فقط Broad Spectrum نوشته، لزوماً همسطح یک PA++++ کرهای نیست.

کدام ضد آفتابها بالاترین استانداردهای محافظت UVA را دارند؟
در ادامه سه فرمولاسیون با رویکردهای متفاوت به محافظت UVA را بررسی میکنیم. برای هر کدام، نقاط ضعف را هم میگوییم — چون هیچ ضد آفتابی برای همه پوستها مناسب نیست.
۱. آکسیز وای — Complete No-Stress Physical Sunscreen
این محصول کرهای با شاخص SPF 50+ و PA++++ عرضه میشود و فیلتر فعال آن معدنی (فیزیکی) است. نکتهای که باید بدانید: فرمولاسیون این محصول در نسخههای مختلف تغییر کرده است. در نسخه اولیه، ترکیب زینک اکساید و تیتانیوم دیاکساید بهکار رفته بود، در حالی که در نسخه سوم (V3) فیلتر فعال اصلی زینک اکساید است و ترکیباتی مانند هیالورونیک اسید و اسکوالان به فرمول اضافه شدهاند. سازنده غلظت نیاسینامید را ۲٪ اعلام کرده است.
مادهای که در بازار فارسی با نام «ماگورت» شناخته میشود، در فهرست ترکیبات این محصول بهشکل Artemisia Capillaris ثبت شده — نه Artemisia Princeps که ماگورت رایجتر کرهای است. اگر به تیره کاسنی حساسیت دارید این نکته برایتان مهم است.
نقطه ضعف: فیلترهای معدنی روی پوستهای تیرهتر معمولاً ردّ سفید (White Cast) خفیف باقی میگذارند و بافت آنها از فیلترهای شیمیایی سنگینتر است. برای زیر آرایش، ممکن است باعث گلولهشدن (Pilling) شود.
ضد آفتاب موجود در بازار عمدتا مینرال و یا شیمیایی هستند که، برای بررسی گزینههای فیزیکی مراجعه و بررسی به ضد آفتاب فیزیکی پیشنهادی مهم و کاربردی از سوی متخصصان این حوزه است.
۲. سراوه (CeraVe) — لوسیونهای ضد آفتاب سرامیددار
تمایز اصلی محصولات ضد آفتاب سراوه، حضور سه نوع سرامید ضروری در فرمول است. منطق پشت این ترکیب ساده است: قرار گرفتن مداوم در معرض UV به سد لیپیدی پوست آسیب میزند و منجر به خشکی و افزایش حساسیت میشود؛ سرامیدها این سد را بازسازی میکنند. برای پوستهای خشک و حساس گزینه منطقیای است.
نقطه ضعف: محصولات این برند عمدتاً با استاندارد آمریکایی Broad Spectrum عرضه میشوند و درجه PA روی آنها درج نمیشود. همانطور که بالاتر توضیح دادیم، این یعنی نمیتوانید سطح دقیق محافظت UVA آن را با یک محصول PA++++ مقایسه کنید. اگر دغدغه اصلی شما لک و ملاسما است، پیش از خرید مشخصات UVA-PF نسخهای که میخرید را بررسی کنید.
۳. بایودرما (Bioderma) — سری فتودرم
سری Photoderm بایودرما روی پتنت اختصاصی Cellular Bioprotection™ بنا شده است. ادعای سازنده این است که این ترکیب — که بر پایه اکتوئین (Ectoin) و مانیتول است — علاوه بر فیلتر کردن اشعه، از DNA سلولی در برابر استرس اکسیداتیو ناشی از UV محافظت میکند. مهم است بدانید این یک ادعای برند است که بر پایه مطالعات داخلی شرکت مطرح شده، نه یک استاندارد نظارتی مثل SPF یا PA؛ بنابراین با احتیاط به آن نگاه کنید.
در مقابل، آنچه در مورد این سری قابل استناد است، اعداد UVA-PF بالای محصولات آن است. برای نمونه در صفحه رسمی برند برای برخی محصولات این سری مقدار UVA حدود ۳۵ گزارش شده است که عدد بالایی محسوب میشود.
نقطه ضعف: بیشتر محصولات این سری از فیلترهای شیمیایی استفاده میکنند و برخی نسخهها حاوی الکل هستند که برای پوستهای بسیار حساس یا در دوره درمان با رتینوئید ممکن است تحریککننده باشد. قیمت آن نیز در بازار ایران از گزینههای کرهای بالاتر است.
برای مقایسه دقیقتر بین این گزینهها و انتخاب متناسب با نوع پوست، راهنمای انتخاب بهترین ضد آفتاب از نظر پزشکان را ببینید.
چه اشتباهاتی محافظت PA را بیاثر میکند؟
حتی گرانترین ضد آفتاب PA++++ هم اگر درست استفاده نشود، عملاً به سطح یک PA+ سقوط میکند. سه اشتباه رایج:
مقدار مصرف ناکافی. اعداد SPF و PA در آزمایشگاه با غلظت ۲ میلیگرم بر سانتیمتر مربع اندازهگیری میشوند. مقدار معادل برای صورت و گردن، تقریباً به اندازه دو بند انگشت کامل (قانون Two-Finger) است. استفاده به اندازه یک نخود، محافظت را بهشکل غیرخطی و شدیدی کاهش میدهد — نه نصف، بلکه بسیار بیشتر.
عدم تمدید. راهنمای FDA تمدید ضد آفتاب را دستکم هر ۲ ساعت و بلافاصله پس از شنا یا تعریق شدید توصیه میکند. در فضای بسته و دور از پنجره، فاصله میتواند طولانیتر باشد؛ اما در فضای باز، ۲ ساعت سقف است نه پیشنهاد.
فراموش کردن نواحی حاشیهای. دور چشم، پلکها، پشت گوش، گردن و پشت دستها معمولاً از قلم میافتند و دقیقاً اولین جاهایی هستند که علائم پیری نوری در آنها ظاهر میشود. جزئیات بیشتر را در راهنمای روش صحیح استفاده از ضد آفتاب بخوانید.

در چه شرایطی باید با پزشک مشورت کنید؟
محافظت در برابر UVA بخشی از مدیریت لک است، نه درمان آن. اگر با ملاسمای فعال، لکهای پس از التهاب که پس از چند ماه محافظت مداوم بهبود نیافته، آکنه شدید یا سابقه خانوادگی سرطان پوست روبهرو هستید، ضد آفتاب بهتنهایی کافی نیست و نیاز به ارزیابی متخصص پوست دارید.
چند نکته ایمنی که در بیشتر محتواهای فارسی جا میافتد:
- بارداری و شیردهی: فیلترهای معدنی (زینک اکساید و تیتانیوم دیاکساید) بهدلیل جذب سیستمیک ناچیز، انتخاب محتاطانهتری هستند. درباره فیلترهای شیمیایی خاص با پزشک خود مشورت کنید و یا بررسی دسترسی سریع به راهنمای جامع در این زمینه به نام بهترین ضد آفتاب دوران بارداری مراجعه نمایید.
- نوزادان زیر ۶ ماه: توصیه استاندارد پوستشناسی، دوری از نور مستقیم آفتاب و استفاده از پوشش و سایه است، نه ضد آفتاب.
- پوست حساس یا در حال درمان: اگر رتینوئید موضعی، AHA/BHA یا داروی حساسیتزا به نور (مثل برخی آنتیبیوتیکها) مصرف میکنید، حساسیت پوست شما به UV بالاتر است و PA++++ بههمراه پوشش فیزیکی ضروریتر میشود. برای بررسی به بهترین ضد آفتاب فیزیکی مراجعه نمایید.
- ترتیب استفاده: رتینول را با AHA/BHA در یک نوبت ترکیب نکنید. ضد آفتاب همیشه آخرین مرحله روتین صبح است و روی آبرسان زده میشود، نه زیر آن.
جمعبندی: چه چیزی روی جعبه را باید نگاه کنید؟
اگر فقط یک چیز از این مقاله با خودتان ببرید، این باشد: عدد SPF درباره سوختگی حرف میزند، شاخص PA درباره پیری. برای پوستی بدون لک و چروک، هر دو را لازم دارید.
هنگام خرید، این ترتیب را بررسی کنید: اول وجود PA+++ یا PA++++ (در محصولات آسیایی) یا نشان UVA داخل دایره (در محصولات اروپایی)؛ دوم SPF دستکم ۳۰ و ترجیحاً ۵۰؛ سوم تناسب بافت با نوع پوستتان — چون ضد آفتابی که استفاده نمیکنید، هیچ شاخصی ندارد.
اگر هنوز در انتخاب مردد هستید، میتوانید از کارشناسان ما مشاوره بگیرید یا دسته محصولات ضد آفتاب فروشگاه را ببینید.

این مطلب توسط دکتر سعیده مقصودلو، دکترای حرفهای داروسازی (شماره نظام پزشکی: د-۲۱۴۷۶) بررسی و از نظر صحت علمی تأیید شده است.
سلب مسئولیت: اطلاعات این مقاله صرفاً جنبه آموزشی و اطلاعرسانی دارد و جایگزین تشخیص، معاینه یا تجویز پزشک نیست. هیچیک از محصولات معرفیشده دارو نیستند و برای درمان بیماریهای پوستی تجویز نمیشوند. در صورت ابتلا به ملاسما، آکنه شدید، ضایعات مشکوک پوستی، یا در دوران بارداری و شیردهی، پیش از شروع یا تغییر روتین مراقبت از پوست حتماً با پزشک یا متخصص پوست مشورت کنید. مشخصات فنی محصولات (SPF، PA، فهرست ترکیبات) ممکن است در نسخههای مختلف تغییر کند؛ همواره برچسب بستهبندی محصولی که خریداری میکنید را مبنا قرار دهید.
سوالات متداول درباره UVA، UVB و شاخص PA
در عمل خیر، به دو دلیل. اول اینکه بسیاری از کرم پودرها فقط عدد SPF دارند و آزمون طیف گسترده روی آنها انجام نشده است. دوم و مهمتر اینکه هیچکس کرم پودر را به میزان استاندارد آزمایشگاهی (دو بند انگشت برای صورت و گردن) استفاده نمیکند؛ بنابراین محافظت واقعی بسیار پایینتر از عدد روی جعبه است. کرم پودر را جایگزین ضد آفتاب نکنید، روی آن استفاده کنید.
خیر، ضرورت آن به سبک زندگی شما بستگی دارد. اگر ساعات طولانی در آفتاب مستقیم هستید، در مناطق مرتفع یا آفتابخیز زندگی میکنید، در حال درمان لک هستید یا از لایهبردار و رتینوئید استفاده میکنید، PA++++ انتخاب درست است. برای فردی که بیشتر روز را در فضای بسته و دور از پنجره میگذراند، PA+++ محافظت قابل قبولی ارائه میدهد.
شواهد علمی نشان میدهد نور مرئی — بهویژه بخش پرانرژی آبی آن — میتواند در افراد با فوتوتایپ تیرهتر باعث تشدید لک و ملاسما شود. اما منبع اصلی این نور، خورشید است نه صفحه نمایش؛ دوز دریافتی از مانیتور و موبایل چند مرتبه کوچکتر از دوز نور مرئی خورشید در فضای باز است. اگر ملاسما دارید، تمرکز اصلیتان باید روی نور مرئی خورشید و پنجرهها باشد.
اگر نزدیک پنجره هستید، بله. برخلاف UVB که شیشه معمولی بخش عمده آن را مسدود میکند، UVA بهراحتی از شیشه پنجره ساختمان و ماشین عبور میکند. اگر میز کارتان کنار پنجره است یا رانندگی روزانه دارید، پوستتان در معرض UVA قرار دارد. اگر در اتاقی بدون نور مستقیم روز هستید، ضرورت آن بهمراتب کمتر میشود.
هیچکدام ذاتاً برتر نیستند؛ آنچه تعیینکننده است، فرمولاسیون و عدد ثبتشده UVA است. زینک اکساید در میان فیلترهای معدنی گستره UVA خوبی پوشش میدهد و برای پوست حساس گزینه ملایمتری است. در سمت فیلترهای شیمیایی نسل جدید، ترکیباتی مثل تینوسورب S و M (که در اروپا و آسیا مجاز هستند اما در آمریکا هنوز تأیید نشدهاند) محافظت UVA بسیار پایداری ایجاد میکنند. معیار انتخاب شما باید عدد PA یا UVA-PF باشد، نه دستهبندی فیزیکی و شیمیایی.
PPD عبارت است از شاخص «تیرگی پایدار رنگدانه» (Persistent Pigment Darkening)؛ روشی آزمایشگاهی که اندازه میگیرد پوست با استفاده از محصول، چند برابر دیرتر در برابر UVA تیره میشود. عدد PPD مبنای تعیین درجه PA است: PPD بین ۸ تا ۱۶ به PA+++ و PPD برابر یا بالاتر از ۱۶ به PA++++ تبدیل میشود.
Broad Spectrum یعنی محصول حداقل استاندارد محافظت UVA را گذرانده، اما این حداقل در آمریکا و اروپا متفاوت است. در استاندارد آمریکایی FDA فقط طول موج بحرانی ۳۷۰ نانومتر لازم است و عددی از شدت محافظت اعلام نمیشود؛ در استاندارد اروپایی، UVA-PF باید دستکم یکسوم SPF باشد. بنابراین محصول اروپایی با نشان UVA داخل دایره قابل اتکاتر است، ولی هیچکدام معادل قطعی PA++++ نیستند.
بله، اما نه بهعنوان فیلتر. ویتامین C اشعه UV را مسدود نمیکند؛ کار آن خنثی کردن رادیکالهای آزادی است که در اثر بخشی از پرتوهای عبورکرده از سد ضد آفتاب در پوست تولید میشوند. به این ترتیب فشار اکسیداتیو روی کلاژن کاهش مییابد. آنتیاکسیدان مکمل ضد آفتاب است، نه جایگزین آن.
در بسیاری از موارد بله. ضد آفتابهای رنگی حاوی اکسید آهن (Iron Oxides) هستند که برخلاف فیلترهای معمولی UV، بخشی از نور مرئی را نیز جذب میکنند. در یک کارآزمایی تصادفیشده روی زنان مبتلا به ملاسما، ضد آفتاب رنگی دارای فیلتر نور مرئی در پیشگیری از عود ملاسما در طول تابستان عملکرد بهتری از نسخه بیرنگ با SPF مشابه داشت. اگر ملاسما دارید، این نکته اهمیت زیادی دارد.


